Chín Mươi Ba

"Năm 1793 – một năm đầy máu và lửa – chứng kiến sự đối đầu bi tráng giữa lý tưởng cách mạng và lòng nhân ái bất diệt."Chín mươi ba là tác phẩm cuối cùng của Victor Hugo, mới đây đã được tái bản tại Việt Nam qua bản dịch của nhà văn Châu Diên. Tác phẩm từng được xuất bản năm 1983 do Nhà xuất bản Văn học ấn hành, với sự tham gia của các dịch giả Châu Diên, Lê Hiểu, Trần Huy Đông.Câu chuyện diễn ra trong bối cảnh cao trào của Cách mạng tư sản Pháp. Sau khi vua Louis XVI bị chém đầu, chính quyền cộng hòa phải đối mặt với liên minh châu Âu chống lại mình. Trong đó, nhóm bảo hoàng dưới quyền hầu tước sắt đá Lantenac đã xâm nhập Pháp, tổ chức các hoạt động phản cách mạng nguy hiểm. Từ Paris, Cimourdain, một linh mục từng theo đuổi lý tưởng cách mạng, được cử đi truy bắt Lantenac.Ở vùng Brittany, Gauvain, người con trai trẻ đầy nhiệt huyết của cách mạng, đồng thời là học trò và gần như con nuôi của Cimourdain, đã đưa quân dồn Lantenac vào thế bí trong một lâu đài. Khi Lantenac đang tìm đường thoát thân, tiếng khóc nức nở của một người mẹ khiến ông quay lại cứu ba đứa trẻ. Hành động ấy vô tình đưa ông vào tay quân cách mạng. Cảm phục trước sự anh hùng và nhân văn của Lantenac, Gauvain sau đó đã vào tù thăm ông và quyết định thả đi.Nhưng rồi, Cimourdain, người thầy nghiêm khắc và đầy lý tưởng, không thể chấp nhận sự tha thứ của học trò. Ông buộc tội Gauvain phản quốc, và thi hành án tử hình. Khi đầu Gauvain rơi xuống, Cimourdain nổ súng tự bắn vào tim mình. Tác phẩm khép lại với một hình ảnh bi thương: "Và đôi linh hồn đồng điệu đau thương ấy cùng cất cánh bay, bóng đen của linh hồn này hòa trong ánh sáng của linh hồn kia".Chín mươi ba không chỉ là một tiểu thuyết lịch sử hùng tráng, mà còn là tác phẩm lãng mạn đậm chất Victor Hugo, nơi con người được nâng niu, tình người được khẳng định, và lý tưởng cách mạng hòa quyện với tình yêu nhân loại.Tiếng nói cuối cùng của Gauvain là lời nhắn gửi chân thành nhất của tác phẩm: "Xã hội tức là thiên nhiên vĩ đại hơn. Tôi muốn những cái còn thiếu ở tổ ong, tổ kiến; tôi muốn đền đài, nghệ thuật, thơ ca, anh hùng, thiên tài. Mang gánh nặng đời đời không phải là quy luật của kiếp người. Không, không, không, tôi muốn không còn cùng khổ, không còn nô lệ, không còn khổ sai, không còn đày đọt! Tôi muốn rằng mỗi một đặc trưng của con người là một tượng trưng của văn minh, một mẫu mực của tiến bộ; tôi muốn tư tưởng tự do, tình cảm bình đẳng, tâm hồn bác ái. Không còn gông cùm! Con người sinh ra không phải để kéo lê xiềng xích mà để mở rộng đôi cánh..."